VR 2026/098 Over compensatie, corrigerende en distributieve rechtvaardigheid en de natuurlijke verbintenis
Compensatieregelingen voor beroepsziekten worden op relatief grote schaal ad hoc in het leven geroepen door zowel de overheid als werkgevers (zonder erkenning van aansprakelijkheid).1) Het is de zoveelste ‘verschuiving’ in de geschiedenis van schadeverhaal bij beroepsziekten.2) Net als bij de andere verschuivingen, zijn ook deze regelingen bedoeld om rechtvaardigheid te bewerkstelligen voor benadeelden. En die rechtvaardigheid lijkt hard nodig. De rechtspositie van de benadeelde met een beroepsziekte staat al jaren onder druk. Over mogelijke oplossingen zijn ideeën te over,3) maar een structurele oplossing op systeemniveau blijft uit. Een van de oplossingen voor het schadeverhaal bij beroepsziekten lijkt te worden gevonden in compensatieregelingen voor beroepsziekten. In Nederland schieten deze regelingen de afgelopen jaren als ‘paddenstoelen’ uit de grond. Zij worden in het leven geroepen door de overheid of de (voormalig) werkgever. Het idee is dat benadeelden door middel van een vaste uitkering tegemoet worden gekomen in hun schade. Aansprakelijkheid wordt niet erkend. Het idee is dat benadeelden door middel van een uitkering (meestal rond de € 20.000,-) weliswaar geen volledige schadevergoeding krijgen, maar wel een uitkering krijgen die snel en zonder al te veel discussie wordt aangeboden. Hierdoor wordt een belastende procedure en een gang naar de rechter voorkomen, zo is het idee. Die gang naar de rechter staat – ook nadat een uitkering is ontvangen – nog wel open voor benadeelden. In deze bijdrage probeer ik compensatieregelingen voor beroepsziekten van duiding te voorzien. Met duiding bedoel ik dat ik meer uitleg en verklaring wil geven aan compensatieregelingen voor beroepsziekten. Dit doe ik zodat inzichtelijker wordt welke rol deze compensatieregelingen spelen in relatie tot het aansprakelijkheidsrecht. Deze vraag is belangrijk, omdat hier discussie over bestaat in de literatuur4) en een compensatieregeling uiteindelijk invloed kan hebben op een aansprakelijkheidsrechtelijke procedure.5) Allereerst bespreek ik de achtergrond van compensatieregelingen voor beroepsziekten in paragraaf 2. Daarna ga ik in paragraaf 3 in op de vraag waarom compensatieregelingen voor beroepsziekten eigenlijk in het leven worden geroepen. In paragraaf 4 ga ik in op een mogelijke grondslag voor compensatieregelingen. Deze grondslag is onderwerp van discussie in (voornamelijk bestuursrechtelijke) literatuur. Niet lang geleden heeft de Raad van State een bijzondere grondslag geopperd in het kader van de zorgmedewerkersregeling: het honoreren van een natuurlijke verbintenis in de zin van artikel 6:3 BW. Afgesloten wordt met een conclusie in paragraaf 5.